22 lipca, 2020 W #sztukarozwijamózg

Jak dzieci wyrażają siebie i swój świat poprzez sztukę

Dzieciństwo jest okresem, w którym rozwija się dziecięca twórczość ściśle związana z rysunkiem. (1) W psychologii rozwojowej mówi się o kilku fazach rozwoju rysunku u dzieci, które są odzwierciedleniem rozwoju poznawczego i motorycznego. (2)

Jako pierwszy wyłania się okres bazgrot, charakterystyczny dla dzieci od 8 miesiąca życia do 3 roku życia. Jest to czas, kiedy dziecko bierze do ręki jakieś narzędzie, na przykład kredkę w kształcie samochodu i obserwuje, że zostawia ona ślad. Okres ten można podzielić na dodatkowe podokresy: bazgrotę bezładną (niekontrolowaną), bazgrotę kontrolowaną nienazywaną, bazgrotę kontrolowaną nazywaną, bazgrotę kontrolowaną (słonecznikową). (3) Drugi okres to faza przedschematyczna, która biologicznie występuje u dzieci od 4 do 7 roku życia. Charakteryzuje się tym, że dziecko rysuje to, co jest dla niego ważne. Szuman określił ten etap schematycznym i podzielił dodatkowo na etapy: głowonogi – 3 – 4 rok życia, głowotułowia – 4 – 5 rok życia, schematy uproszczone – 5 – 7 rok życia. Kolejna faza to faza schematu wzbogaconego, która pojawia się u dzieci między 7 a 12 rokiem życia. Pojawia się przestrzeń, koncentracja na szczegółach. Charakterystyczne są jeszcze trudności z uzyskaniem proporcji. Ostatnia faza to okres poschematyczny, który dzieli się na fazę realizmu wrażeniowego oraz fazę realizmu intelektualnego. (4)

Trempała wskazuje na kilka cech, jakie spełnia dziecięcy rysunek w okresie przedszkolnym. Są to:

  • organizowanie się języka graficznego
  • symboliczne ujmowanie formy
  • przedstawianie wiedzy o rzeczywistości
  • przedstawianie subiektywnego stosunku do obiektów
  • trudności z rysowaniem trójwymiarowej przestrzeni na dwuwymiarowej kartce
  • korelacja rysunku z kontekstem kulturowym (5)

Dzieci w swoich pracach plastycznych wyrażają to, co wiedzą o otaczającym je świecie, czyli ma to znamiona kultury, w której są wychowywane. Świadczą o tym szczegóły, które są charakterystyczne dla danej społeczności. Adler jest autorką badań, które przeprowadziła w 29 krajach. Dzieci w wieku od 5 do 12 lat miały za zadanie narysowanie obrazku z drzewem owocowym. Dokonała analizy na podstawie 4314 prac, która potwierdziła, że dzieci w tym przedziale wiekowym rysują to, co jest im znane, czyli rysowały poznane drzewa owocowe oraz znane sceny. Kulturowy kontekst także znalazł potwierdzenie w badaniu – dzieci rysowały szczegóły typowe dla społeczności, w której żyły i się rozwijały. (6)

 


(1) Anna I. Brzezińska, Karolina Appelt, Beata Ziółkowska, Psychologia rozwoju człowieka, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Sopot 2019r., s. 172
(2) Janusz Trempała, Psychologia rozwoju człowieka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2011, s. 228
(3) Aneta Giczewska, Wioletta Bartkiewicz, Terapia ręki w praktyce, Wydawnictwo Acentrum Szkolenia, Warszawa 2020, s. 63
(4) Tamże, s. 63 – 65
(5) Janusz Trempała, Psychologia rozwoju człowieka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2011, s. 228
(6) Tamże, s. 228